Logo Brabantse Delta
 

Anno 1843: Statistiek Tableau, Polder nº. 126-130

Afwatering via de havens van Hooge en Lage Zwaluwe op de Amer (gedeeltelijk rechtstreeks)
Info Jan van den Noort 010-4366014
Statistiek Tableau nº. 126-130

Bronnen:
Grote Historische Atlas van Nederland 1:50.000, deel 4: Zuid-Nederland 1838-1857 (Groningen 1990
A. de Geus en E.C.B. van Rappard, Statistiek Tableau der Polders in Noord-Braband ('s-Hertogenbosch 1843)

126. Kwistgeld
in gemeente Hooge en Lage Zwaluwe (28,604 bunder)
• Zomerpeil: -0,40 • Dijkhoogte: 2,10 • dijklengte: 1800 • Tijd van bedijking: 1779
• Middelen van uitwatering: Eene steenen sluis wijd 1.30, voorzien van eene vloed- en ebdeur, en dragende het jaartal 1815
• Waarop uitwaterende: Op de rivier den Amer
• Soort van grond: Kleigrond
• Bestuur: De Agent van het Domein van beide Zwaluwen
• Aanmerkingen: Aan den oostkant en in dezen Polder vindt men eene tusschen kaden beslotene Vliet, strekkende tot berging van vloedwater, het welk tot spuijing van de haven der Lage Zwaluwe, nu en dan bij ebbe, door de aan het einde dier Vliet gelegen sluis wordt afgelaten.
terug naar de kaart anno 1995

127. Harmoniepolder
in gemeente Hooge en Lage Zwaluwe (37,735 bunder)
• Zomerpeil: -0,25 • Dijkhoogte: 2,50 • dijklengte: 2395 • Tijd van bedijking: 1805
• Middelen van uitwatering: Eene steenen sluis aan het boveneind des Polders wijd 1.57 hoog 1.73, voorzien van eene drijfdeur en schuif.
• Waarop uitwaterende: Op de haven van de Hooge Zwaluwe,en verder op de rivier den Amer.
• Soort van grond: Kleigrond
• Bestuur: Twee directeuren en een Penningmeester
• Aanmerkingen: Uit hoofde van de groote kosten welke het benedenste gedeelte der bedijking van dezen Polder dikwijls vorderde, heeft men in 1818 of 1819 eenen dwarsdijk terzelver hoogte als den buitendijk gelegd, en vervolgens het gedeelte van den ouden dijk beneden denzelven, ter lengte van 970 Ellen, tot zomerkadehoogte verlaagd; zoo dat dezen Polder gezegd kan worden, tweeledig te zijn bedijkt, – het alzoo bekade gedeelte is groot 10 Bunders, 84 Roeden, 60 Ellen.
terug naar de kaart anno 1995

128. De nieuwe Zwaluwsche Polder
in gemeente Hooge en Lage Zwaluwe (500,2538 bunder)
• Zomerpeil: -0,50 • Maalpeil: 0,65 • Dijkhoogte: 2,80 3,00 • dijklengte: 5900 • Tijd van bedijking: 1650
• Middelen van uitwatering: Eene steenen sluis in den buitendijk op den molenboezem, wijd 1.88 hoog 1.65, voorzien met een paar punt- en schuifdeuren en dragende het jaartal 1697.
• Waarop uitwaterende: Op de rivier den Amer
• Soort van grond: Kleigrond
• Bestuur: Dijkgraaf (1) Gezworen (3) Penningmeester (1)
• Aanmerkingen: Deze Polder is zamengesteld uit de Boerenpolder, de Keenenpolder, het Kerkenland, de Binnenomloop, de Meeuwenpolder, de Vierendeelen, den Hoornhil, de Melhil, de Dobben en de Laningen, deze laatste gelegen tusschen de door de nieuwe Zwaluwschepolder strekkende uitwatering van Zonzeel, genaamd de Gaetsche Wetering en den dijk van het Dorp de Lage Zwaluwe, heeft de grootte van 19 Bunders, 37 Roeden, 60 Ellen, en behoort in zeker opzigt niet tot de nieuwe Zwaluwschepolder, daar hij met de Zonzeelschepolder (n. 129), door de Gaetsche Wetering, op de haven van de Lage Zwaluwe uitwatert, – weleer heeft hij deszelfs uitloozing gehad door de sluis aan het plantsoen in het Nieuwland (n. 125) ontlastende vermoedelijk deszelfs water gelijktijdig met dat van dien Polder, op de haven van de Lage Zwaluwe. Sommigen willen ook dat de Laningen later eenigen tijd in den molenring van den watermolen van Schuddebeurs is begrepen geweest.
In deze nieuwe Zwaluwschepolder, bevindt zich een, in 1773, gebouwden watermolen, de Dobbensche Molen genaamd, hebbende 30 el 75 vlugt en 49 duimen breedte, schoepen aan het waterrad. – Vr 1789 was deze molen met een hellend scheprad voorzien; daar hetzelve echter geenzins aan de verwachting voldeed, heeft men in dat jaar het door een staand scheprad vervangen; bij lage ebben loopt het water des Polders soms, zonder behulp van den molen, uit.
Op den zuidoosthoek van dezen Polder, achter het Dorp de Hooge Zwaluwe, ligt eene steenen sluis wijd 0.60, voorzien van een drijfdeurtje en schuif en dienende tot het inlaten van versch water, uit de haven van de Hooge Zwaluwe. In den oostelijken dijk langs gemelde haven, vindt men ook nog eene oude, sedert vele jaren, gedempte uitwaterinssluis, wijd 1.60.
De dijk van dezen Polder, aan de zijde van de Hooge Zwaluwsche haven, niet verre van het Dorp van dien naam, door den stormvloed van den 14 en 15 November 1775 doorgebroken zijnde, is deze Polder overstroomd en eenen later binnengedijkten grooten kolk ontstaan.
Ten noorden van dezen Polder, ligt nog het buitenpoldertje aan de Dobbensche sluis, groot 2 Bunders, 67 Roeden, 50 Ellen.
terug naar de kaart anno 1995

129. Groote Zonzeelsche polder
in gemeente Hooge en Lage Zwaluwe (622,5987 bunder met de dijken) in Terheijden (814,7106 bunder met de dijken) in Zevenbergen (733,3526 bunder met de dijken)
• Zomerpeil: Voor de hooge landen -0,40 en voor de lage landen -0,72; dit verschil wordt door houten wachters daargesteld en onderhouden. • Maalpeil: 0,28 • Dijkhoogte: 3,35 • dijklengte: 135 • Tijd van bedijking: Onbekend
• Middelen van uitwatering: 1. Eene steenen sluis aan het boveneinde der Hooge Zwalusche haven, wijd 2,32, voorzien van een paar puntdeuren en schuif.
2. Eenen steenen sluis aan het boveneinde der haven van de Lage Zwaluwe, wijd 2.20, met een paar puntdeuren en eene schuif; en 3. Een dito sluis aan 's Heerenhuis, wijd 2.67, voorzien als voren.
• Waarop uitwaterende: Door eerstgemelde sluis op de haven van Hooge Zwaluwe, door de tweede op de haven van de Lage Zwaluwe, beide verder op de rivier den Amer, en door de derde sluis direct op het Hollandschdiep.
• Soort van grond: Klei- en zandgronden en in de nabijheid van de Hooge Zwaluwe vele veengronden, alwaar het veen op 0,15 0,35 onder het maaiveld tot 0,69 tot 2,00 diep bevonden wordt.
• Bestuur: Dijkgraaf (1) Gezworen (4) Penningmeester (1)
• Aanmerkingen: De grootte van dezen Polder, voor zoo verre die aan dijkschotten is onderworpen, bedraagt 2053 Bunders, 16 Roeden, 40 Ellen.
Ten gevolge het gebrek aan behoorlijke uitwatering van het lage gedeelte dezes Polder, besloot men in den jare 1801, om op 1/4 uur afstands ten zuiden van het Dorp de Hooge Zwaluwe, eenen watermolen te bouwen, voorzien met twee schepraden, van welke echter beide te gelijk hoogst zeldzaam met vrucht konde worden gebruik gemaakt, zoodat, toen deze molen in April 1830, door den bliksem getroffen, afgebrand was, denzelven bij den wederopbouw slechts van één scheprad werd voorzien, gelijk hij alstoen 27 el 30 vlugt bekwam, welke te voren slechts 22 Ellen had bedragen, terwijl de schoepen van het waterrad te voren slechts 0.55 thans 0.58 breed zijn; het waterrad zelve heeft een diameter van 7 el 50. De kosten van dezen wederopbouw hebben f13,800 - bedragen.
De oppervlakte welke door dezen molen bemalen wordt, rekent men op ruim 1/5 of bijna 1/2 van de geheele grootte des Polders; – de molenboezem zelve bevat 15 Bunders 50 Roeden.
Vr het bouwen van den watermolen, had de suatie van het lage gedeelte des Polders door twee sluizen op de Hooge Zwaluwsche haven plaats; de bovenste, wijd 3.19, is reeds vr de stichting van den molen buiten werking gebragt, terwijl door de andere, onder n. 1 hiernevens gemeld, thans het door den molen opgevoerd water, in de haven overgaat.
Het onderhoud der haven en bijbehoorende werken aan de Hooge Zwaluwe, (met uitzondering van de beschoeijing aan de westzijde, welke van wege het Domein wordt onderhouden) gelijk ook dat van de sub n. 1 vermelde sluis, komt ten laste van dezen Polder; terwijl de sluis aan 's Heerenhuis, sub n. 3, van wege den Roijalenpolder, en die aan de Lage Zwaluwe sub n. 2, door den nieuwe Zwaluwsche Polder wordt onderhouden.
In den Markdijk, aan de zuidzijde van dezen Polder, bevinden zich nog twee sluizen; – de eene in 1817, even beneden het Dorp Terheijden. gebouwd, is wijd 0.57 en voorzien van eene drijfdeur en schuif, en de andere beneden het nieuwe Veerpoldertje gelegen, is wijd 2.70, doch later in het buitenfront vernauwd tot op 0.70 en aldaar voorzien van eene schuif; beide dienen tegenwoordig alleen tot het inzetten van versch water, doch algemeen veronderstelt men dat dezen Polder, in vroegeren tijd, door de laatste der beide genoemde sluizen heeft uitgewaterd.
Vermoedelijjk is de zoogenaamde Blaauwesluis tot 1650 (het tijdstip der bedijking van den Roijalenpolder) buitensluis van dezen Polder geweest; door dezelve en verder door de tusschen kaden beslotene 's Heerenhuisvliet, vloeit thans nog het water van het hooge gedeelte des Polders naar de sluis aan 's Heerenhuis sub n. 3, waarom dan ook gezegde Blaauwesluis, benevens de Vliet tot aan den Kikvorsch, door den onderhavigen Zonzeelschen Polder wordt onderhouden. – Gemelde Blaauwesluis is, door middel van een tusschenstijl, in twee gelijken openingen, ieder wijd 2.62 en voorzien van eene drijfdeur, verdeeld. De hoogte van den ouden dijk boven deze sluis is nagenoeg 3.85 boven A.P.
Hoewel de uitwaterings-middelen van dezen Polder door de, in de laatste jaren, aangebragte verbeteringen, over het geheel moeten geacht worden voldoende te zijn, zoo bevond zich deze Polder nogtans, in den winter van 1823 op 1824, tot 0.68 boven het zomerpiel der Lage landen en 0.36 boven dat der hooge landen, met water bezwaard.
Voor zoo verre het water van dezen Polder zich in de haven de Lage Zwaluwe ontlast, vloeit hetzelve over eene aanmerkelijke lengte door de nieuwe Zwaluwsche Polder, echter door eenen watergang, welke behoorlijk door kaden van laatstgemelden Polder is afgescheiden.
Aan de zijde of in de nabijheid van de Hooge Zwaluwe werd reeds vroeg in dezen Polder geveend, en zulks is in de laatste jaren, meer dan te voren, toegenomen.
Aan de zuidzijde van dezen Polder en tegen denzelven, ligt het zoogenaamde nieuwe Veerpoldertje, behoorende aan het Domein, en is groot 4 Bunders, 56 Roeden, 10 Ellen. Hetzelve watert door een eigen steenen sluisje, wijd 0.62, voorzien van een drijfdeurtje en schuif, directelijk op de rivier de Mark uit.
terug naar de kaart anno 1995

130. Binnenpolder
in gemeente Terheijden (1011,4716 bunder) in Hooge en Lage Zwaluwe (74,4641 bunder)
• Zomerpeil: -0,57 • Tijd van bedijking: Onbekend
• Middelen van uitwatering: Eene steenen sluis nabij de Hooge Zwaluwe, wijd 3.05, voorzien van een paar puntdeuren en eene schuif.
• Waarop uitwaterende: Op het Vloedspui, en verder op de rivier den Amer
• Soort van grond: Zandige bouw- en lage weilanden, mitsgaders eenige veengronden
• Bestuur: Dijkgraaf (1) Gezworen (4) Penningmeester (1)
• Aanmerkingen: De schotbare grootte van dezen Polder beloopt 675 Bunders, 70 Roeden, 79 Ellen.
Het kanaal tusschen nevensgemelde sluis en de oude aan den Helkant gelegene buitensluis, werd in 1740, langs de westzijde door den Emiliapolder, ter verbetering van de uitwatering gegraven of aanmerkelijk verbeterd; – de gronden daartoe benoodigd, zijn destijds van het Domein aangekocht.
Bovengenoemde Helkantsche sluis, welke 3.11 wijd en met een paar puntdeuren voorzien is, werd in 1794 of 1795, door het overstroomen van den Emiliapolder, dermate beschadigd, dat dezelve in 1796, van wege het Departement van Oorlog, aanzienlijke reparatin of bijna eene geheele vernieuwing heeft moeten ondergaan. Sedert dien tijd is het onderhoud van dezelve, gelijk dat van de buitensluis, ten laste des Polders verbleven.
Hoewel deze Polder een middelbaar zomerpeil heeft, is deszelfs uitloozing, zoo wel door de aanzienlijke lengte der kapitale zoo binnen- als buiten-watergangen, en vooral door de scucessieve vernaauwing van het buitengendeelte , genaamd het vloedspui, niet altijd voldoende, en wordt deze staat van zaken veeltijds nog verergerd door het instroomen van water, hetwelk uit de Houtsche Akkers, onder Oosterhout, door in den Witteweg of dijk gemaakte sleuven en duikers, (zoo men meent wederregtelijk) in dezen Polder wordt overgebragt.
In vroeger jaren loosde deze Polder op de rivier de Mark, en wel ten oosten en westen van het Dorp Terheijden, alwaar de buitensluisgaten , hoezeer verlamd, echter nog zigtbaar zijn.
Het gedeelte van gemeld Dorp bezuiden den straatweg gelegen, loost deszelfs water mede in dezen Polder.
Het lage gedeelte des Polders wordt ook wel eens bestempeld met den naam van de Zegge.
terug naar de kaart anno 1995

terug naar de kaart anno 1843